Wat is usability testen en hoe verbeter je stap voor stap de gebruiksvriendelijkheid van je website?

Veel bedrijven investeren in SEO, Google Ads en content om meer bezoekers naar hun website te krijgen. Toch blijkt in de praktijk dat een groot deel van die bezoekers geen aanvraag doet of aankoop afrondt. De reden ligt vaak niet bij het verkeer, maar bij de gebruiksvriendelijkheid van de website.

Met usability testen onderzoek je hoe echte gebruikers je website ervaren en waar ze vastlopen. Je laat mensen bijvoorbeeld een product zoeken, een formulier invullen of een offerte aanvragen terwijl je observeert wat er gebeurt. Zo ontdek je precies waar bezoekers twijfelen, verdwalen in de navigatie of afhaken tijdens het bestelproces.

In dit artikel leggen we uit wat usability testen precies is, wanneer je het moet inzetten en hoe je zelf stap voor stap een usability test uitvoert. Ook laten we voorbeelden zien van tests die direct leiden tot hogere conversies en een betere gebruikerservaring.

Wat is usability testen en waarom is het belangrijk voor conversie en SEO?

Usability testen is het onderzoeken hoe gemakkelijk echte gebruikers taken kunnen uitvoeren op een website of app. Tijdens zo’n test krijgen deelnemers concrete opdrachten, zoals een product vinden, een account aanmaken of een offerte aanvragen. Terwijl zij deze taken uitvoeren, observeer je waar ze klikken, waar ze twijfelen en waar ze vastlopen. Zo wordt zichtbaar welke onderdelen van de website logisch werken en waar frictie ontstaat.

Het doel van usability testen is om te ontdekken welke obstakels bezoekers ervaren voordat ze hun doel bereiken. Dat kan bijvoorbeeld een onduidelijk navigatiemenu zijn, een formulier dat te veel informatie vraagt of een call to action die niet opvalt. Door deze knelpunten te identificeren en te verbeteren, wordt het voor bezoekers eenvoudiger om acties uit te voeren zoals een aankoop doen of contact opnemen.

Dit heeft direct effect op conversie en marketingprestaties. Wanneer bezoekers sneller vinden wat ze zoeken en minder stappen nodig hebben om een actie te voltooien, stijgt de kans dat ze klant worden. Tegelijkertijd blijven gebruikers langer op de website en bezoeken ze meer pagina’s, signalen die ook zoekmachines gebruiken om te bepalen of een website waardevol is voor bezoekers.

Wanneer moet je usability testen op je website?

Usability testen is vooral nuttig wanneer bezoekers moeite hebben om hun doel te bereiken op je website. Dit zie je vaak terug in data uit tools zoals Google Analytics of heatmaps. Wanneer belangrijke pagina’s veel verkeer krijgen maar weinig conversies opleveren, is dat een sterk signaal dat er gebruiksproblemen kunnen zijn.

Een eerste moment om usability tests uit te voeren is wanneer conversies achterblijven. Bijvoorbeeld wanneer bezoekers een productpagina bekijken maar niet doorklikken naar de checkout, of wanneer een leadformulier vaak wordt geopend maar zelden wordt verzonden. Door gebruikers deze taken te laten uitvoeren tijdens een test zie je precies waar zij vastlopen.

Een tweede moment is bij een nieuwe website of redesign. Nieuwe navigatiestructuren, filters of formulieren kunnen er intern logisch uitzien, maar echte gebruikers ervaren dit vaak anders. Door usability tests uit te voeren vóór of vlak na de lancering voorkom je dat belangrijke gebruiksproblemen pas zichtbaar worden nadat er al verkeer naar de website gaat.

Ook wanneer je actief bezig bent met conversieoptimalisatie is usability testen waardevol. Door regelmatig te onderzoeken hoe bezoekers belangrijke pagina’s gebruiken, zoals landingspagina’s, productpagina’s of formulieren, ontdek je continu nieuwe verbeterpunten die direct invloed kunnen hebben op conversies.

Welke soorten usability tests bestaan er?

Er zijn verschillende manieren om usability tests uit te voeren. Welke methode het beste werkt, hangt af van wat je precies wilt onderzoeken. Sommige tests richten zich op het observeren van gebruikers terwijl zij taken uitvoeren, terwijl andere methoden vooral gedrag analyseren via data.

Moderated usability testing
Bij een moderated usability test begeleidt een onderzoeker de gebruiker tijdens de test. De deelnemer krijgt taken, zoals het vinden van een product of het aanvragen van een offerte, terwijl de onderzoeker vragen kan stellen en doorvraagt wanneer iemand ergens vastloopt. 

Dit type test levert vaak diepere inzichten op omdat je direct ziet waar iemand twijfelt en waarom.

Unmoderated usability testing
Bij een unmoderated test voert de gebruiker taken zelfstandig uit zonder begeleiding. De test wordt vaak online uitgevoerd via gespecialiseerde tools. 

Gebruikers krijgen vooraf opdrachten en hun scherm, klikken en soms ook hun stem worden opgenomen. Deze methode maakt het mogelijk om sneller meerdere gebruikers te testen en patronen in gedrag te herkennen.

Remote usability testing
Remote usability testing betekent dat de test op afstand plaatsvindt. De deelnemer gebruikt zijn eigen laptop of smartphone, terwijl de test online wordt gevolgd of opgenomen. Dit heeft als voordeel dat gebruikers de website testen in een realistische situatie, bijvoorbeeld thuis of op het werk.

Gedragsanalyse met heatmaps en sessierecordings
Naast tests met gebruikers kun je ook gedrag analyseren via tools die laten zien hoe bezoekers een website gebruiken. Heatmaps tonen waar mensen klikken, scrollen en hun muis bewegen. 

Sessierecordings laten volledige bezoeksessies zien, waardoor je kunt ontdekken waar bezoekers vastlopen in formulieren, navigatie of het bestelproces. Deze inzichten helpen om gerichte usability tests op te zetten voor specifieke problemen.

Hoe voer je een usability test uit? (stappenplan)

Een usability test levert alleen bruikbare inzichten op wanneer de test goed wordt opgezet. Het doel is om te observeren hoe echte gebruikers taken uitvoeren op je website en waar frictie ontstaat. Onderstaand stappenplan wordt veel gebruikt binnen UX-onderzoek en conversieoptimalisatie om gestructureerd usabilityproblemen te identificeren.

Stap 1: Bepaal het doel van de test

Begin altijd met een duidelijke onderzoeksvraag. Je test bijvoorbeeld of bezoekers een product gemakkelijk kunnen vinden, of een formulier zonder problemen kunnen invullen, of begrijpen waar ze moeten klikken om een aankoop te doen. Door vooraf één specifiek doel te bepalen voorkom je dat de test te breed wordt en de resultaten moeilijk te interpreteren zijn.

Stap 2: Selecteer representatieve testgebruikers

Kies deelnemers die lijken op je echte doelgroep. Voor een webshop kunnen dit bijvoorbeeld mensen zijn die regelmatig online producten kopen. 

Voor een B2B website kunnen dit marketingmanagers of ondernemers zijn die op zoek zijn naar een dienst. In veel usability studies blijkt dat je met ongeveer vijf tot acht testgebruikers al de meeste gebruiksproblemen ontdekt.

Stap 3: Stel realistische taken op

Geef deelnemers concrete opdrachten die aansluiten bij echte bezoekersdoelen. Denk bijvoorbeeld aan:
Vind een bureau dat geschikt is voor een thuiskantoor
Vraag een offerte aan voor een marketingdienst
Plaats een product in het winkelmandje en ga naar de checkout

Deelnemers moeten zelf bedenken waar ze klikken. Geef dus geen aanwijzingen, zodat je kunt zien hoe iemand daadwerkelijk door de website navigeert.

Stap 4: Observeer gedrag tijdens de test

Laat deelnemers hardop denken terwijl ze de taken uitvoeren. Zo hoor je wat ze verwachten te zien, waarom ze ergens klikken en waar ze twijfelen. Let vooral op momenten waarop iemand moet zoeken naar informatie, meerdere keren klikt of aangeeft iets niet te begrijpen.

Stap 5: Analyseer waar frictie ontstaat

Na de test analyseer je de belangrijkste patronen. Kijk bijvoorbeeld naar taken die deelnemers niet konden afronden, pagina’s waar mensen lang moeten zoeken of formulieren die verwarring veroorzaken. 

Wanneer meerdere testgebruikers tegen hetzelfde probleem aanlopen, is dat meestal een duidelijk signaal dat een onderdeel van de website verbetering nodig heeft.

Stap 6: Vertaal inzichten naar concrete verbeteringen

De waarde van usability testing zit in het doorvoeren van verbeteringen. Pas bijvoorbeeld navigatiestructuren aan, maak call to actions duidelijker of vereenvoudig formulieren. 

Door deze aanpassingen vervolgens opnieuw te testen of via A/B tests te valideren, kun je stap voor stap de gebruiksvriendelijkheid en conversie van de website verbeteren.

Welke tools kun je gebruiken voor usability testing?

Om usabilityproblemen te ontdekken heb je tools nodig die laten zien hoe bezoekers je website daadwerkelijk gebruiken. In de praktijk combineren bedrijven meestal drie soorten tools: usability testplatformen, gedragstools en experimenttools.

Tools voor usability tests met echte gebruikers

Met usability testtools laat je echte gebruikers taken uitvoeren op je website terwijl hun scherm en interacties worden opgenomen. Zo zie je precies waar iemand klikt, waar hij moet zoeken en waar verwarring ontstaat.

Veelgebruikte tools zijn bijvoorbeeld UserTesting, Maze en Lyssna. Met deze platforms kun je gebruikers opdrachten geven zoals “zoek een product en plaats het in je winkelmandje”. Tijdens de test wordt het gedrag van de gebruiker opgenomen, waardoor je precies ziet welke stappen moeilijk zijn.

Tools voor heatmaps en sessierecordings

Heatmaptools laten zien hoe echte bezoekers zich op je website gedragen. In plaats van een testopdracht analyseer je hier normale websitebezoeken.

Tools zoals Hotjar en Microsoft Clarity tonen onder andere:

• waar bezoekers klikken
• hoe ver ze scrollen
• waar ze stoppen of afhaken

Door sessierecordings terug te kijken ontdek je bijvoorbeeld dat bezoekers een knop niet zien, een formulier niet begrijpen of vastlopen in het bestelproces.

Tools voor A/B testing

Wanneer je usabilityproblemen hebt gevonden, kun je experimenttools gebruiken om verbeteringen te testen. Met A/B testing laat je twee varianten van een pagina zien aan verschillende bezoekers.

Bijvoorbeeld:

• een korter formulier
• een andere positie van de bestelknop
• een duidelijkere call to action

Tools zoals Optimizely of VWO meten vervolgens welke variant meer conversies oplevert.

In de praktijk werkt de combinatie van deze tools het beste. Heatmaps en recordings laten zien waar problemen ontstaan, usability tests laten zien waarom bezoekers vastlopen, en A/B tests helpen bepalen welke oplossing het beste werkt.

Praktische voorbeelden van usability tests

Usability tests worden meestal uitgevoerd op onderdelen van een website die direct invloed hebben op conversie, zoals productpagina’s, formulieren en navigatie. Tijdens een usability test krijgen deelnemers realistische taken die lijken op wat echte bezoekers proberen te doen. Terwijl zij deze taken uitvoeren, observeer je hoe zij navigeren, waar zij moeten zoeken en of zij hun doel zonder problemen kunnen bereiken. Wanneer meerdere gebruikers tegen dezelfde obstakels aanlopen, is dat vaak een duidelijk signaal dat een onderdeel van de website verbetering nodig heeft.

Voorbeeld: een productpagina van een webshop testen

Productpagina’s spelen een grote rol in het aankoopproces. Wanneer bezoekers hier twijfelen of informatie niet snel kunnen vinden, neemt de kans op een aankoop sterk af. In een usability test kun je deelnemers bijvoorbeeld de taak geven om een specifiek product te zoeken en toe te voegen aan het winkelmandje.

Tijdens de test observeer je bijvoorbeeld:

• of gebruikers belangrijke productinformatie snel kunnen vinden
• of prijs, levertijd en specificaties duidelijk zichtbaar zijn
• of de bestelknop direct opvalt
• of gebruikers begrijpen hoe zij varianten of opties moeten selecteren

In veel usability tests blijkt bijvoorbeeld dat bezoekers eerst moeten zoeken naar productinformatie, dat verzendkosten pas laat zichtbaar zijn of dat de bestelknop niet duidelijk genoeg opvalt. Door deze onderdelen te verbeteren kan het aankoopproces eenvoudiger worden, wat vaak leidt tot een hogere conversieratio.

Voorbeeld: een leadformulier op een B2B website testen

Op veel B2B websites is het formulier het belangrijkste moment waarop een bezoeker verandert in een lead. Wanneer een formulier onduidelijk of te uitgebreid is, haken bezoekers vaak af voordat ze het verzenden.

Tijdens een usability test kun je deelnemers bijvoorbeeld vragen een offerte of adviesgesprek aan te vragen via het formulier. Daarbij observeer je onder andere:

• of bezoekers begrijpen welke informatie wordt gevraagd
• of bepaalde velden verwarrend zijn
• hoeveel stappen nodig zijn om het formulier te voltooien
• of bezoekers twijfelen voordat ze op verzenden klikken

Veel voorkomende problemen zijn formulieren met te veel velden, onduidelijke vragen of het ontbreken van informatie over wat er gebeurt nadat het formulier is verzonden. Door formulieren te vereenvoudigen en verwachtingen duidelijk te maken, wordt de drempel om contact op te nemen vaak lager.

Voorbeeld: navigatieproblemen ontdekken

Navigatie bepaalt in grote mate hoe gemakkelijk bezoekers informatie op een website kunnen vinden. Wanneer de structuur van het menu niet logisch is, moeten gebruikers vaak meerdere pagina’s openen voordat ze vinden wat ze zoeken.

Een usability test kan bijvoorbeeld bestaan uit de opdracht om informatie te vinden over een specifieke dienst of categorie. Tijdens de test observeer je welke menu-items deelnemers kiezen en hoeveel stappen nodig zijn voordat zij op de juiste pagina terechtkomen.

Wanneer meerdere deelnemers verschillende routes proberen voordat zij de juiste pagina vinden, kan dit betekenen dat de navigatiestructuur niet duidelijk genoeg is. Door categorieën logischer te groeperen, menu-items duidelijker te benoemen en belangrijke pagina’s beter zichtbaar te maken, kunnen bezoekers sneller hun doel bereiken en wordt de gebruikservaring verbeterd.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij usability testen?

Usability tests kunnen veel inzicht geven in hoe bezoekers een website gebruiken. Toch leveren tests in de praktijk niet altijd bruikbare resultaten op. Dit gebeurt meestal wanneer de test verkeerd wordt opgezet of wanneer de resultaten niet goed worden geïnterpreteerd. Hieronder staan vier fouten die vaak voorkomen.

Testen met collega’s in plaats van echte gebruikers

Veel bedrijven laten collega’s of interne teams een website testen. Dit lijkt logisch, maar interne medewerkers kennen de website en het product vaak al goed. Daardoor navigeren zij anders dan nieuwe bezoekers.

Een betere aanpak is om testgebruikers te kiezen die lijken op je echte doelgroep. Bijvoorbeeld mensen die online producten kopen of ondernemers die op zoek zijn naar een dienst. Zij kijken met een frisse blik en lopen sneller tegen echte usabilityproblemen aan.

Testtaken die te sturend zijn

Wanneer een testopdracht te specifiek is, ontdek je niet hoe bezoekers normaal navigeren. Een opdracht zoals “klik op het menu-item SEO en open de dienstenpagina” laat vooral zien of iemand instructies kan volgen.

Een betere opdracht is bijvoorbeeld: “Je zoekt een bureau dat kan helpen met SEO. Waar zou je beginnen?” Zo zie je welke menu-items bezoekers daadwerkelijk kiezen.

Te veel focussen op wat gebruikers zeggen

Tijdens usability tests geven deelnemers vaak hun mening over een website. Ze zeggen bijvoorbeeld dat een pagina duidelijk is, terwijl ze tijdens de test meerdere keren verkeerd klikken.

Daarom is gedrag belangrijker dan meningen. Let vooral op waar gebruikers klikken, hoeveel tijd een taak kost en of ze hun doel daadwerkelijk bereiken.

Geen actie ondernemen na de test

Een usability test heeft alleen waarde wanneer de inzichten worden gebruikt om verbeteringen door te voeren. In sommige organisaties worden tests uitgevoerd en gerapporteerd, maar verandert er vervolgens weinig aan de website.

De grootste impact ontstaat wanneer problemen uit tests direct worden vertaald naar concrete verbeteringen, zoals een duidelijkere navigatie, kortere formulieren of een betere positie van call to actions.

Hoe helpt usability testing bij SEO, CRO en online groei?

Usability testing helpt bedrijven ontdekken waar bezoekers moeite hebben om hun doel te bereiken op een website. Wanneer deze obstakels worden opgelost, kunnen bezoekers sneller vinden wat ze zoeken en acties uitvoeren zoals een aankoop doen of een offerte aanvragen. Daardoor heeft usability testing direct invloed op conversies en het rendement van marketingkanalen.

Usability testing en conversieoptimalisatie

Bij conversieoptimalisatie draait alles om het verwijderen van frictie in belangrijke stappen van de website. Usability tests laten precies zien waar bezoekers vastlopen.

Tijdens tests komen bijvoorbeeld vaak dit soort problemen naar voren:

• bezoekers zien de bestelknop niet direct
• filters op een productpagina zijn moeilijk te gebruiken
• formulieren vragen te veel informatie
• bezoekers begrijpen niet wat de volgende stap is

Wanneer deze problemen worden opgelost, wordt het proces eenvoudiger en stijgt de kans dat bezoekers hun taak afronden. Kleine aanpassingen zoals een duidelijkere call to action, kortere formulieren of een logischere paginavolgorde kunnen al een groot effect hebben op conversie.

Usability en SEO prestaties

Zoekmachines proberen pagina’s te tonen die bezoekers goed helpen bij hun zoekopdracht. Wanneer bezoekers snel vinden wat ze zoeken, blijven ze vaak langer op een pagina en bezoeken ze meerdere pagina’s op de website.

Usability verbeteringen die hieraan bijdragen zijn bijvoorbeeld:

• duidelijke navigatie waardoor bezoekers sneller de juiste pagina vinden
• overzichtelijke contentstructuur met duidelijke koppen
• snelle pagina’s en goed werkende mobiele layouts

Wanneer een website beter aansluit op de verwachtingen van bezoekers, wordt de kans groter dat zij langer blijven en verder klikken binnen de site.

Usability als onderdeel van SXO

Steeds vaker wordt SEO gecombineerd met gebruikerservaring. Dit wordt Search Experience Optimization genoemd. Het idee is dat een website niet alleen goed moet scoren in zoekmachines, maar ook goed moet werken voor bezoekers nadat ze op een resultaat hebben geklikt.

Usability testing helpt om te ontdekken waar de ervaring van bezoekers kan worden verbeterd. Door bijvoorbeeld navigatie te vereenvoudigen, belangrijke informatie duidelijker te tonen en stappen in formulieren te verminderen, wordt het voor bezoekers makkelijker om hun doel te bereiken. Dat zorgt uiteindelijk voor meer conversies en een betere werking van de website als geheel.

Veelgestelde vragen over usability testen

Hoeveel mensen heb je nodig voor een usability test?

Voor de meeste usability tests is een kleine groep gebruikers al voldoende om belangrijke problemen te ontdekken. In veel gevallen komen de grootste usabilityproblemen al naar voren wanneer vijf tot acht testgebruikers dezelfde taken uitvoeren.

Het doel van een usability test is niet om statistisch bewijs te verzamelen, maar om patronen in gedrag te herkennen. Wanneer meerdere deelnemers op dezelfde plek vastlopen, bijvoorbeeld bij een formulier of navigatiemenu, is dat vaak een duidelijk signaal dat er een gebruiksprobleem is.

Voor grotere websites of complexe processen kan het nuttig zijn om meerdere testrondes te doen. Na elke ronde kun je verbeteringen doorvoeren en vervolgens opnieuw testen.

Wat kost een usability test gemiddeld?

De kosten van usability testing hangen af van de methode die je gebruikt. Wanneer je gebruikmaakt van online tools en zelf deelnemers werft, kunnen de kosten relatief laag blijven. Je betaalt dan vooral voor het platform en een vergoeding voor de testgebruikers.

Bij uitgebreide usability onderzoeken met een UX specialist of onderzoeksbureau kunnen de kosten hoger liggen, omdat de test wordt voorbereid, begeleid en geanalyseerd. In dat geval betaal je meestal voor het volledige onderzoekstraject.

Veel bedrijven beginnen daarom met kleine usability tests op belangrijke pagina’s zoals productpagina’s, formulieren of landingspagina’s. Daarmee kun je vaak al snel waardevolle inzichten verzamelen.

Hoe lang duurt een usability test?

Een individuele usability test duurt meestal tussen de 20 en 45 minuten. In die tijd kunnen deelnemers meerdere taken uitvoeren, zoals het zoeken naar informatie, het vinden van een product of het invullen van een formulier.

De totale duur van een usability onderzoek hangt af van het aantal deelnemers en de voorbereiding. Het opstellen van taken, het uitvoeren van tests en het analyseren van resultaten kan enkele dagen tot een paar weken duren, afhankelijk van de omvang van het onderzoek.

Wat is het verschil tussen usability testen en UX research?

Usability testen is een specifieke onderzoeksmethode binnen UX research. Het richt zich op het observeren van gebruikers terwijl zij taken uitvoeren op een website of app.

UX research is breder en kan verschillende onderzoeksmethoden bevatten, zoals interviews met gebruikers, enquêtes, analyse van gebruikersdata of het testen van prototypes. Usability testing wordt vaak gebruikt om te controleren of een website of ontwerp in de praktijk goed werkt voor gebruikers.

Conclusie: waarom usability testen essentieel is voor een succesvolle website

Usability testen helpt bedrijven begrijpen hoe bezoekers hun website daadwerkelijk gebruiken. Door echte gebruikers taken te laten uitvoeren, wordt zichtbaar waar bezoekers moeten zoeken, waar verwarring ontstaat en op welke momenten zij afhaken. Deze inzichten maken het mogelijk om gerichte verbeteringen door te voeren in navigatie, formulieren, productpagina’s en andere belangrijke onderdelen van de website.

Veel usabilityproblemen zijn klein, maar hebben een grote invloed op resultaten. Een bestelknop die niet direct opvalt, een formulier met te veel velden of een onduidelijke navigatiestructuur kan ervoor zorgen dat bezoekers hun doel niet bereiken. Door deze obstakels te verwijderen wordt het voor bezoekers eenvoudiger om acties uit te voeren zoals een aankoop doen of een aanvraag versturen.

Bedrijven die usability testing structureel inzetten, verbeteren niet alleen de gebruikerservaring, maar ook de prestaties van hun website. Bezoekers vinden sneller wat ze zoeken, blijven langer op de website en voltooien vaker een gewenste actie. Daardoor wordt usability testen een belangrijk onderdeel van conversieoptimalisatie en online groei.